ಸುಂದರೀಶತಕ -೯೭

ಪುನರುಕ್ತಭೂಷಣಾನಾಂ ಹೃದಯಾಭಿನ್ನೇ ನಿವೇದ್ಯಮಾನಾನಾಮ್ ।

ಸುಂದರಿ ತವ ಚರಿತಾನಾಂ ಕಥಮಪಿ ಕಥಯಾ ನ ತೃಪ್ಯಾಮಿ ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

     ' ಹೇ ಸುಂದರಿ! ಪುನರುಕ್ತಭೂಷಣಗಳಾದ ನಿನ್ನ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಭಿನ್ನನಾದ ನನ್ನ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೂ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ!' 

    ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರೆ ಬೇಸರವಾಗುವ ಬದಲು ಭೂಷಣವೆನಿಸುತ್ತದೆ! ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಹಾಡು, ಕಥೆ, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದರೂ ಹೇಳುತ್ತಿರಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ! ಅದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ! ಇನ್ನು ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಹೆಣ್ಣು ಸಿಕ್ಕಿದರೆ? ಗಂಡಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು, ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಗಂಡು ಪರಸ್ಪರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಇಷ್ಟವಾಗೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ ನಿಜ! ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಗೆ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿರುಚಿಗಳಿಗೂ ಸರಿಹೊಂದುವ, ಸುಂದರಿಯೂ ಆದಂಥ ಸ್ತ್ರೀ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಅವನ ಭಾಗ್ಯ ಎಂಥದ್ದು? ಅವಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ವರ್ಣಿಸಿದರೂ ಅವನಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ! ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ಹೇಳಿ ಪುನರುಕ್ತಿ ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಭೂಷಣವೆನಿಸುತ್ತದೆ! ನಿಜಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟವೇ ಆದರೂ ಸಿಕ್ಕಿರುವವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನು ಕಾಮಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಲೆಗಳು, ಹಲವು ಹಬ್ಬಗಳು, ಉತ್ಸವಗಳು, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಜೀವನಶೈಲಿ, ರತಿಕ್ರೀಡೆಯ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ, ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷರು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಸದಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಿರಲು ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಅಭಿರುಚಿಗಳಿರಬಹುದೆಂಬ ಅರಿವು ಉಂಟಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಗೌರವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.‌ ಆಗ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗಂಡ, ಹೆಂಡಿರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಬೆಳೆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ್ಯ ಇಲ್ಲ! ಆಗ ಇಲ್ಲಿನ ನಾಯಕನಂತೆ, ಪುರುಷನಿಗೆ ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಹೊಗಳಿದರೂ ಸಾಲದಾಗುತ್ತದೆ! 

ಹಸಿರು ಸ್ಟಿಂಕ್ ಬಗ್

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಹಾಗೂ ಸನಿಹದ ಉಪವನಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಸ್ಮಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಕೀಟ, ಹಸಿರು ಸ್ಟಿಂಕ್ ಬಗ್ ( ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಟಿಂಕ್ ಬಗ್). ಇದನ್ನು ಹಸಿರು ಸೈನಿಕ ಬಗ್, ( ಗ್ರೀನ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಬಗ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಗ್ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕೀಟ. ಇದು ನೋಡಲು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹೊರಗೇನೇ! ಕೇವಲ ೧೩ ರಿಂದ ೧೮ ಮಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿರುವ, ಬಹಳ ಪುಟ್ಟದಾಗಿರುವ, ಗುರಾಣಿ ರೂಪದ, ಅಂಡಾಕಾರದ ಈ ಸುಂದರ ಕೀಟ, ಹಚ್ಚ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮಡಚಿದ್ದಾಗ, ಒಂದು ಬಗೆಯ x ವಿನ್ಯಾಸ ತಾಳುತ್ತವೆ.‌ ಎಲ್ಲಾ ಬಗ್ ಕೀಟಗಳಂತೆ ಇದು ಬಾಯಲ್ಲಿ ನಳಿಕೆಯಂಥ ರೋಸ್ಟ್ರಂ ಎಂಬ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಇದು ಸಸ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಅವುಗಳ ರಸವನ್ನು ಹೀರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಕೀಟ, ಹಚ್ಚ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಮರಿಯು ರಕ್ಕೆರಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಹಾಗೂ ಮರಿ, ಎರಡೂ, ಎದೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೊಲಸು ದುರ್ನಾತದ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ, ಈ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ದುರ್ನಾತ ಬೀರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ! ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸ್ಟಿಂಕ್ ಬಗ್, ಅಂದರೆ ದುರ್ನಾತ ಕೀಟ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಹಿಂದೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ಕೆಲವು ಆಮ್ಲಗಳಿಗೆ ಅವು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಪುನಃ ತರಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.‌ 

   ಇದು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕೀಟವಾಗಿದ್ದರೂ ನಾವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಕೀಟವು ಇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಹಸಿರು ಸ್ಟಿಂಕ್ ಬಗ್ ಆಗಿದೆ.‌ ಇದು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು ಈಗ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ.‌ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೀಟಗಳಿಗಿರುವ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಕೀಟಗಳ ಮೀಸೆಗಳು ಪೂರ್ತಿ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೀಟಗಳ ಮೀಸೆಗಳು ಹಸಿರು, ಕೆಂಪು ಕಂದು, ಹಾಗೂ ತಿಳಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ನಮ್ಮ ತೋಟಗಳು, ಉಪವನಗಳು, ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಪೀಡೆಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. 

      

                                   

                                  

             

ಸುಂದರೀಶತಕ -೯೬

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಸೌಧಶಿಖರಾಧಿರೂಢಾ ಮಂದಾನಿಲಕಂಪಮಾನವಸನಾಂತಾ ।

ಕಸ್ಯಾಪಿ ಧನ್ಯಜನುಷ: ಪುಣ್ಯಪತಾಕಾ ಪರಿಸ್ಫುರತಿ ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ಸೌಧದ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಆ ಸುಂದರಿಯ ವಸ್ತ್ರದ ಅಂಚು ಮಂದಮಾರುತದಿಂದ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿರಲು, ಅವಳು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯ ಪುಣ್ಯಪತಾಕೆಗೆ ಸಮಾನಳಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ!'  

    ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸುಂದರಿಯು ತನ್ನ ಸೌಧದ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಆಗ ಮೆಲ್ಲನೆ ಬೀಸುತ್ತಿರುವ ತಂಗಾಳಿ ಅವಳ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಅಂಚನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಿದೆ! ಹೀಗಿರುವ ಅವಳನ್ನು ಕವಿಯು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯ ಪುಣ್ಯಪತಾಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಆ ಸುಂದರಿಯ ವಸ್ತ್ರದ ಅಂಚು ಹಾರುತ್ತಿರಲು, ಅವಳು ಒಂದು ಸುಂದರ ಧ್ವಜದಂತಿದಂತಿದ್ದಾಳೆ! ಅದೂ ಯಾರ ಧ್ವಜ? ಅವಳ ಪತಿಯ ಪುಣ್ಯಧ್ವಜ! ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಇಂಥ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ! ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಥ ಸುಂದರಿಯು ಸಿಗುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ! ಹಾಗಾಗಿ ಅವಳು ಅವನ ಪುಣ್ಯಪತಾಕೆ! 

ಸುಂದರೀಶತಕ -೯೫

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ದರವಿಕಸದಂಬುಜಾಸ್ಯಾ ಭಾತಿ ರವೇ: ಸಮ್ಮುಖಸ್ಥಿತಾ ನಲಿನೀ ।

ಹಿಮಕರಕರೋಪನೀತಾಂ ಕದರ್ಥನಾಂ ವಕ್ತುಕಾಮೇವ ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    'ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಮ್ಮುಖಳಾಗಿರುವ ನಲಿನಿ ( ಕಮಲಪುಷ್ಪ), ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಅರಳಿಸುತ್ತಾ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಹೇಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ರಾತ್ರಿ ತಾನು ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದುದನ್ನು ಹೇಳುವ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳಂತಿದೆ!' 

    ಇಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸುಂದರ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ ಕವಿ. ರಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಚಂದ್ರನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಕಮಲ ಪುಷ್ಪವು ತನ್ನ ದಳಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದಾಗ ಅದು ದಳಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಅರಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ಅರಳುತ್ತಿರುವುದು ರಾತ್ರಿ ತಾನು ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಹೇಳಲೆಂಬಂತಿದೆ ಎಂದು ಕವಿಯು ಸೊಗಸಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ನಾಯಕ, ನಾಯಕಿಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ನಾಯಕಿಯೇ ಕಮಲ ಪುಷ್ಪ ಹಾಗೂ ನಾಯಕನೇ ಸೂರ್ಯ. ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಎಲ್ಲೋ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬೆಳಗಾದಾಗ ಹಿಂದಿರುಗಲು, ಅವಳ ಮುಖ, ಕಮಲದಂತೆ ಅರಳುತ್ತದೆ! ಆದರೆ ಅದು ರಾತ್ರಿ ತಾನು ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ತಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ವಿರಹವೇದನೆಯನ್ನು ಹೇಳಲೆಂಬಂತಿದೆ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ! 

ಸುಂದರೀಶತಕ -೯೪

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಸುಂದರಿ ತವ ರೋಮಾವಲಿಮುಖಾಗ್ರಜಾಗ್ರನ್ನಖಲೇಖೇಯಮ್ ।

ಪ್ರತ್ಯಗ್ರವಿಧೃತಭುಜಂಗೀ ದಂಷ್ಟ್ರಾಕೋಟಿಶ್ರಯಂ ವಹತಿ ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ಎಲೈ ಸುಂದರಿ! ನಿನ್ನ ರೋಮಾವಲಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮನ ನಖಕ್ಷತದ ಚಿಹ್ನೆ, ಆಗಷ್ಟೇ ಹಿಡಿದ ಸರ್ಪಿಣಿಯ ಹಲ್ಲಿನಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ!'

     ಸಂಸ್ಕೃತ ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ರೋಮಾವಲಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಹೊಕ್ಕುಳಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ಹೋಗುವ ತೆಳುಗೂದಲಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ರೋಮಾವಲಿಯನ್ನು ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಹಾವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ! ಆ ರೋಮಾವಲಿಯ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯತಮನು ರತಿಕ್ರೀಡೆಯಾಡುವಾಗ ಮಾಡಿದ ನಖಕ್ಷತದ ಗುರುತನ್ನು ಆ ಹಾವಿನ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ ಅದು ಸೊಗಸಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಕ್ರೀಡೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಶೃಂಗಾರ ಭಾವವನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ! ರತಿಕ್ರೀಡೆಯಾಡುವಾಗ ನಖಕ್ಷತ ಅಥವಾ ಉಗುರೊತ್ತುಗಳು, ದಂತಕ್ಷತ ಅಥವಾ ಕಚ್ಚುವುದು, ಪ್ರಹಣನ ಅಥವಾ ಮೆಲ್ಲನೆ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಸೀತ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣು ಸೀ ಸೀ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಹಜ. ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನು ಕಾಮಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಲಿಂಗನ, ಚುಂಬನಗಳಂತೆ ಇವುಗಳನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಮೋದ್ದೀಪನೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು, ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ನೋವುಂಟುಮಾಡದೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತೆಯೇ ಪುರುಷನು ಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಚುಂಬನ, ನಖಕ್ಷತ, ದಂತಕ್ಷತ ಮೊದಲಾಗಿ ಏನೇನು ಮಾಡುವನೋ, ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಆಯಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪುರುಷನು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಂತೆ, ಅವಳಿಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವಳು ಪುರುಷರನ್ನೇ ದ್ವೇಷಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಪರಪುರುಷರ ಬಳಿ ಹೋಗಬಹುದು ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಅವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ, ಕಾಮೋದ್ರೇಕವಾಗುವಂತೆ ನಖಕ್ಷತ, ದಂತಕ್ಷತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವುಗಳಿಂದಾಗುವ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರಿಯತಮನು ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಆ ಪ್ರೇಮಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ನಲಿಯುವಳು! ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ! ಸುಂದರಿಯ ರೋಮಾವಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಯತಮನ ನಖಕ್ಷತದ ಗುರುತನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹಾವು ಮತ್ತು ಅದರ ಹಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಶೃಂಗಾರ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. 

ಸುಂದರೀಶತಕ -೯೩

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ತ್ರಿವಲೀತರಂಗತರಲಿತನಖಾಂಕಮೀನಂ ಝಷಾಂಕಕೈವರ್ತ:।

 ತಸ್ಯಾಂ ಸುಧಾರಸಸ್ಯಾಂ ವಲಯತಿ ರೋಮಾಲಿಬಡಿಶೇನ ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ಮನ್ಮಥನೆಂಬ ಬೆಸ್ತನು ಈ ಸುಂದರಿಯ ಅಮೃತಮಯವಾದ ಸರೋವರವೆಂಬ ಸುಂದರ ತನುವಿನಲ್ಲಿನ ತ್ರಿವಳಿಗಳೆಂಬ ಅಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಈಜುತ್ತಿರುವ ಅವಳ ಪ್ರಿಯತಮನ ನಖಚಿಹ್ನೆಗಳೆಂಬ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅವಳ ರೋಮಾವಳಿಯೆಂಬ ಗಾಳವನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ!' 

     ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಹೆಣ್ಣಿನ ತನುವಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಅಮೃತಮಯವಾದ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಬೆಸ್ತನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ! ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಝಷಾಂಕಕೈವರ್ತ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಝಷಾಂಕ ಎಂದರೆ ಮನ್ಮಥ. ಕೈವರ್ತ ಎಂದರೆ ಬೆಸ್ತ. ಝಷ ಎಂದರೆ ಮೀನು. ಆ ಮೀನಿನ ಚಿಹ್ನೆಯ ಧ್ವಜವುಳ್ಳವನೇ ಝಷಾಂಕ ಅಥವಾ ಮನ್ಮಥ. 

     ಸುಂದರ ಹೆಣ್ಣಿನ ತೆಳುವಾದ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ತ್ರಿವಳಿಗಳೆಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮೂರು ಸುಂದರ ಗೆರೆಗಳು ಅಲೆಗಳ ಹಾಗಿವೆ! ಅವಳ ಪ್ರಿಯತಮನು ರತಿಕ್ರೀಡೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ತ್ರಿವಳಿಗಳ‌ ಮಧ್ಯೆ ಮಾಡಿರುವ ನಖಕ್ಷತದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಚಂಚಲವಾಗಿ ಈಜುತ್ತಿರುವ ಮೀನುಗಳಂತಿವೆ! ಈ ನಖಚಿಹ್ನೆಗಳೆಂಬ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮನ್ಮಥನೆಂಬ ಬೆಸ್ತನು ಅವಳ ಹೊಕ್ಕುಳಿನಿಂದ ಹೊರಟಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೋಮಗಳ ಸಾಲಾದ ರೋಮಾವಳಿಯೆಂಬ ಗಾಳವನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಹೀಗೆ ಸುಂದರಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಒಂದು ಸುಂದರ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ಶೃಂಗಾರ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಕವಿ. ಈ ವರ್ಣನೆಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ದೇಹವೆಂಬ ರಸಮಯ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಕುಚಗಳು ಜೋಡಿ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ತ್ರಿವಳಿಗಳು ಅಲೆಗಳು, ಆಳವಾದ ನಾಭಿಯು  ಸುಳಿ, ನಿತಂಬಗಳು ಸರೋವರದ ದಡಗಳು, ಹೀಗೆ ವರ್ಣನೆಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ! ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಪ್ರಿಯತಮನು ಮಾಡಿರುವ ನಖಕ್ಷತದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ! ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನು ಕಾಮಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಲಿಂಗನ, ಚುಂಬನ, ನಖಕ್ಷತ, ದಂತಕ್ಷತ, ಪ್ರಹಣನ, ಸೀತ್ಕಾರ, ಮೊದಲಾದ ಕಾಮಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟೆಂಟು ಬಗೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾಮೋದ್ದೀಪನೆಗೆ ಇವು ಅವಶ್ಯಕ.‌

     

ಸುಂದರೀಶತಕ -೯೨

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಅಧರೋತ್ತರಾಸಮರ್ಥಂ ಮದನಪುಮಾರ್ಥಂ ಸ್ಮಿತೇನ ಪರಿಪುಷ್ಯತ್ ।

ಕಸ್ಯ ನ ಕರೋತಿ ಕದನಂ ವದನಂ ದಷ್ಟಾಧರಂ ತಸ್ಯಾ: ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೋಪವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸುಂದರಿಯು ತನ್ನ ಅಧರವನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಅವನು ಬಂದು ಪ್ರೇಮಪೂರಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಕರಗಿದ ಅವಳು, ತನ್ನ ಕಚ್ಚಿದ ಅಧರವನ್ನು ಮೇಲ್ದುಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಪ್ರೇಮಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ನಕ್ಕಳು! ಅವಳ ಆ ಮುಖ ಯಾರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಾನೇ ಕರಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ?' 

    ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೋಪವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಾ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದೆಂದು ತನ್ನ ಅಧರವನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ! ಆದರೆ ಅವನು ಅವಳ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಪ್ರೇಮಪೂರಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಅವಳಿಗೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ! ಆದರೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಅಧರವನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ಮರೆತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವಳು ತನ್ನ ತುಟಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲಾರಳು! ಹಾಗಾಗಿ, ಪ್ರೇಮಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವಳಿಗೇ ತಿಳಿಯದೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾಳೆ! ಇಂಥ ಅವಳ ಮುಖಭಾವ ಯಾರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಾನೇ ಕರಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿಯು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.