ಶನಿವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 2026

ಸಿಕಾಡಗಳ ಗಾನಪಯಣ

    ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವಾಗ ಜಂಯ್ ಜುಂಯ್ ಎಂದು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಶಬ್ದಗಳು ಬರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.‌ ಅಂತೆಯೇ ನಾನು ಕೊಡಗಿನ ದುಬಾರೆ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಂಗಲ್ ಲಾಡ್ಜಸ್ ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್ಸ್ ಅವರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿದುಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಂಥ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇವು ಏನು ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಇವು ಸಿಕಾಡ ಅಥವಾ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಹೇಳಿ ಒಂದು ಸಿಕಾಡವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇವುಗಳ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕೇಳುವೆವೋ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ! ಅಂತೂ ಒಂದು ಸಿಕಾಡವನ್ನು ಕಂಡು ಅದರ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಸಿಕಾಡ, ತನ್ನ ಮರಿಯ ಹಂತದಿಂದ ವಯಸ್ಕ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡುವ ತನ್ನ ಹೊರಚರ್ಮವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಸಿದರು.‌ ಅನಂತರ ಸಿಕಾಡಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. 
    ಈ ಸಿಕಾಡಗಳು ಕೀಟವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀವಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಪಾರದರ್ಶಕ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು ಎದೆ, ಹೊಟ್ಟೆಗಳ ಬಣ್ಣ ಅವು ನೆಲೆಸುವ ಮರಗಳ ತೊಗಟೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಿಕಾಡದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಸಿಕಾಡಗಳು ಕಡು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡು ಕಂದು, ಅಥವಾ ಬೂದು ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಕೆಲವು ಸಿಕಾಡಗಳು ಹಸಿರು, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಿಕಾಡಗಳು ಹಾಡುವುದರಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು, ಜೇಡಗಳು, ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಬಾರದೆಂದು ಇವು ಛದ್ಮವೇಷ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಮೋಫ್ಲೇಜ್ ಗಾಗಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿವೆ. 
    ಸಿಕಾಡಗಳು ಕೀಟಗಳ ಹೆಮಿಪ್ಟೆರ ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಸಿಕಾಡಿಡೇ ಎಂಬ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಸೇರುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3400 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂರೈವತ್ತರಿಂದ ಇನ್ನೂರೆಂಬತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ! ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಪುರಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದದ ಸಿಕಾಡಾ. 
   ಸಿಕಾಡಗಳು ಏಕೆ ಹಾಗೂ ಹೇಗೆ ಹಾಡುತ್ತವೆ? ಇವು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲೆಂದು ಹಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಹಾಡುವುದು ಬಾಯಿ ಅಥವಾ ಗಂಟಲಿನಿಂದಲ್ಲ! ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ! ಗಂಡು ಸಿಕಾಡಾಗಳು ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಟಿಂಬಲ್ ಗಳೆಂಬ ಹೊರಕವಚದ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಒಳಗಿರುವ ಬಲವಾದ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ಈ ಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಿಕಾಡಾ ಈ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಪದರಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಒಳಗೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ರಾಂತಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಬಕ್ಲಿಂಗ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಒಳ,ಹೊರಗಿನ ಚಲನೆಗಳು ಕ್ಲಿಕ್ ಶಬ್ದಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಇವು ಒಂದು ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನೂರು ನಾನ್ನೂರು ಬಾರಿ ಆಗುತ್ತಾ ಈ ಕ್ಲಿಕ್ ಶಬ್ದಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜುಂಯ್ ಜಂಯ್ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಟೊಳ್ಳಾದ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕುಹರ, ಅನುರಣನ ಕುಹರದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಿಕಾಡಗಳು ವಿವಿಧ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.‌ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪುರಾನ ಪ್ರಭೇದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಏರು ಶ್ರುತಿಯ, ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಿಂಗಣದಂಥ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಿಕಾಡಗಳು ಲಯಬದ್ಧ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಜರ್ ನಂಥ ಇಲ್ಲವೇ ಗಿಲಕಿಯಂಥ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. 
    ಹೆಣ್ಣು ಸಿಕಾಡಗಳು ಗಂಡಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಿವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಳಿದರೂ ಈ ಕಿವಿಗಳು ನಮ್ಮ ಹಾಗೆ ತಲೆಯಲ್ಲಿರದೇ ಹೊಟ್ಟೆಯ ತಳದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ! ಇವು ವಿಶೇಷ ಕಿವಿತಮಟೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಟಿಂಪ್ಯಾನಂಗಳೆಂಬ ಕನ್ನಡಿಗಳಂಥ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಹಾಡಿದಾಗ, ಅದರ ಶಬ್ದ ತರಂಗಗಳು ಈ ಟಿಂಪ್ಯಾನಂಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಅವು ವೇಗವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನರಕೋಶಗಳಿದ್ದು ಅವು ಈ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ನರಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಮಿದುಳಿಗೆ ಕಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾರಸ್ಯವೆಂದರೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಈ ಕಿವಿಯು, ತನ್ನ ಪ್ರಭೇದದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಂಗಾಂತರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ! ಹೆಣ್ಣು ಸಿಕಾಡ, ಗಂಡಿನ ಹಾಡನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ, ಆ ಹಾಡಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಾಡುವ ಬದಲಿಗೆ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಪಟಪಟನೆ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಸೌಮ್ಯ ಮರ್ಮರ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಂಥ ಗಂಡಿಗೇ ಮೀಸಲು ಎಂದು ಹೇಳಲು, ಗಂಡು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರದ ನಂತರ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕೆಲವು ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ! ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಸಿಕಾಡ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಸಿಕಾಡದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. 
    ಗಂಡು, ಹೆಣ್ಣಿನ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ, ತನ್ನ ಕೂಗುವ ಹಾಡನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಮೃದುವಾದ ಪ್ರಣಯಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗುತ್ತದೆ! ಹಾಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾ, ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ, ಹೆಣ್ಣಿನ ದನಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಅವಳಿರುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವಳಿರುವ ಕೊಂಬೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಅದು ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹಾಡುತ್ತಿರಲು, ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ದನಿಗಳಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತದೆ! ಹೀಗೆ ಒಂದು ಯುಗಳಗೀತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ! ಹೆಣ್ಣು ಸಿಕ್ಕಿದ ಕೂಡಲೇ ಗಂಡು ಅವಳ ಕಾಲನ್ನು ಮೆಲ್ಲನೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಅನಂತರ ಅವಳ ಮೇಲೇರಿ ಮಿಲನ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. 
    ಗಂಡು ಸಿಕಾಡಗಳು ಮಾಡುವ ಜೋರಾದ ಶಬ್ದಗಳು ನೂರು ಡೆಸಿಬೆಲ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು! ಅಂದರೆ ಒಂದು ಹುಲ್ಲುಗತ್ತರಿ ಅಥವಾ ಸರಪಳಿ ಗರಗಸದಷ್ಟು ಜೋರಾಗಬಹುದು! ಆಗ ಇವು ತಮ್ಮ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತಾವೇ ಕಿವುಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ! ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಇವು ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಇವು ಹಾಡುಲೆಂದು ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ ಅವು ಮಡಚಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಟಿಂಪ್ಯಾನಂಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ತಾವು ಕೂಗುವಾಗ ಕೆಲವು ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಕಿವುಡಾಗಿ ಅನಂತರ ಹೆಣ್ಣಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಟಿಂಪ್ಯಾನಂಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. 
    ಸಿಕಾಡಗಳಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕೂಗುವ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಪ್ರಣಯಗೀತೆಯಂಥ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಹಾಡೂ ಇದೆ. ಅದು, ಮಾನವರು ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಮಾಡುವ ಕಿರುಚುವ ಕರಕರದಂಥ ಶಬ್ದಗಳು! ಈ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಇವು ಆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸನಿಹದ ಸಿಕಾಡಗಳನ್ನು ಮೌನವಾಗಲು ಹಾಗೂ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ. 
    ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಹಾಡುವ ಸಿಕಾಡಗಳು ತಮ್ಮ ಬಹುತೇಕ ಜೀವನವನ್ನು ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂಫ್ ಎಂಬ ಮರಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ! ಇವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬಿಲ ಕೊರೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾ ಸೂಜಿಯಂಥ ತಮ್ಮ ಬಾಯ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೀರಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಕಾಡಗಳು ಆನುಯಲ್ ಅಥವಾ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಿಕಾಡಗಳಾಗಿದ್ದು ಒಂದರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೂಮಿಯಡಿಯಿದ್ದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೊರಚರ್ಮ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೌಲ್ಟಿಂಗ್ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕ ಹಂತ ತಲುಪಿದಾಗ ನೆಲವನ್ನು ಕೊರೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದು ಹತ್ತಿರದ ಮರದ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹೊರಚರ್ಮವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಕಳಚುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕರಾದಾಗ ಇವು ರೆಕ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗಿದ್ದು ಹೆಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಲು ಕೇವಲ ಎರಡರಿಂದ ಐದು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತವೆ! ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಿಕಾಡಗಳು ಪೀರಿಯಾಡಿಕಲ್ ಸಿಕಾಡಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಮಾರು ಹದಿಮೂರರಿಂದ ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೆಲದಡಿಯಿದ್ದು ಅನಂತರ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಸಿಕಾಡಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ! 
     ಹೆಣ್ಣು ಸಿಕಾಡ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಇನ್ನೂರರಿಂದ ನಾನ್ನೂರು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಕುವಿನಂತೆ ಚೂಪಾದ ಓವಿಪಾಸಿಟರ್ ಎಂಬ ಉದ್ದನೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಮರಗಳ ತೆಳುವಾದ ಹೊಸ ರೆಂಬೆ, ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸೀಳುಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ತನ್ನ ಓವಿಪಾಸಿಟರ್ ನಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳು ಗಾತ್ರದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸೀಳಿನಲ್ಲೂ ಚಿಮ್ಮಿಸಿ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಆರರಿಂದ ಹತ್ತು ವಾರಗಳ ಬಳಿಕ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಒಡೆದು, ಪುಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಇರುವೆಗಳಂಥ ಮರಿಗಳು ಅಥವಾ ನಿಂಫ್ ಗಳು ಹೊರಬಂದು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಪಂಜುಗಳಂಥ ಮುಂಗಾಲುಗಳಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಕೊರೆದು ಸುರಂಗ ತೋಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.‌ ರಸವತ್ತಾದ ಮರದ ಬೇರು ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ಸೂಜಿಯಂಥ ಬಾಯ ರಚನೆಗಳಿಂದ ರಸ ಹೀರಲು ಬೇರಿಗೆ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗೂಡು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ನೆಲದಡಿಯ ವಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. 
    ಈ ಸಿಕಾಡ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರಬೇಕೆಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ? ಅದೂ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯ! ಸಿಕಾಡ ಮರಿಗಳು ಅಥವಾ ನಿಂಫ್ ಗಳು ಸದಾ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಮರಗಳ ಬೇರಿನ ರಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮರಗಳ ಬೇರಿನ ರಸದ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ ವಸಂತ ಋತು ಬಂದಾಗ ಬದಲಾಗಿ ಸಿಕಾಡ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ರುಚಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಸುಮಾರು ಹದ ಹದಿನೆಂಟು ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಗಳಷ್ಟು ಆದಾಗ ಬೇಸಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಇವು ನೆಲವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಗೆದು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಾಟ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಹೊರಬಂದಾಗ, ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪುಟ್ಟ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಬೀಟಲ್ ಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಅಗೆಯುವ ಪಂಜುಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸನಿಹದ ಮರವನ್ನೇರಿ ತಮ್ಮ ಪಂಜುಗಳನ್ನು ಮರದ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ, ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಹೊರಚರ್ಮವನ್ನು ಕಳಚಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊರಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಕವಚದ ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಳು ಉಂಟಾಗಿ, ರೆಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ ಮೃದುವಾದ, ಪೇಲವವಾದ ವಯಸ್ಕ ಸಿಕಾಡ ಈ ಸೀಳಿನ ಮೂಲಕ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ಟೆನೆರಲ್ ಸಿಕಾಡ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೂಡಲೇ ಹಾರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೂಡಲೇ ತನ್ನ ದೇಹದ ರಸವಾದ ಹೀಮೋಲಿಂಫ್ ಅನ್ನು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಚಿಮ್ಮಿಸಿ ಮುದುಡಿರುವ ಅವು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಪೂರ್ತಿ ಒಣಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಸಿಕಾಡ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹಾರಿಹೋಗುವಾಗ, ಅದು ಆ ಹೊರಕವಚವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಟೊಳ್ಳಾದ, ಆಂಬರ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಅರೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ಕವಚವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಎಕ್ಸುವಿಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪಂಜುಗಳು ಮರದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಊರಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ವಾರಗಳು ಅಥವಾ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಹಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅನೇಕ ಹೊರಕವಚಗಳು ನಮಗೆ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶದ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. 
    ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮೃದುವಾಗಿರುವ ವಯಸ್ಕ ಸಿಕಾಡ ತನ್ನ ಹೊರಚರ್ಮ ಕಡುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು ಎರಡು ಮೂರು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 
     ಹೀಗೆ ಸಿಕಾಡಗಳ ಜೀವನ ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. 
              
                                     
                                    
                                    
  
     

ಶುಕ್ರವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 2026

ಸೊಳ್ಳೆಯ ಮರ್ಮ


ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಓದಿದ ನನಗೆ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿತು. ಆಗ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೊಳ್ಳೆ ಕುಳಿತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಅದರ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದೆ. ನಾನು ಓದಿದ್ದನ್ನು ನೆನೆದು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು! ಹೇಗೆ ಎನ್ನುವಿರಾ? ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆಗೆ ಪೊದೆಯಂಥ ಮೀಸೆಗಳು ( ಆಂಟೆನಾಗಳು) ಇದ್ದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಸೊಳ್ಳೆಗೆ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಕಡ್ಡಿಯಂಥ ಮೀಸೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆ. ಅಂದಹಾಗೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ರಕ್ತ ಕುಡಿಯುವುದು ಹೆಣ್ಣು ಸೊಳ್ಳೆ! ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆ, ಸಸ್ಯಗಳ ರಸ ಹೀರಿ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಸೊಳ್ಳೆಯ ಜುಂಯ್ಯನೆಯ ಶಬ್ದ ಬರುವುದು ಅದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಬಡಿತದಿಂದ.‌ ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕರೆಯಲು ಹೆಣ್ಣು ಸೊಳ್ಳೆ ಈ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆ, ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ತನ್ನ ಮೀಸೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಳಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಳಿಗೆ ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.‌ ಸೊಳ್ಳೆಯ ಜುಂಯ್ಯನೆಯ ಶಬ್ದ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಯ ಬಳಿಯೇ ಏಕೆ ಬರುತ್ತದೆ? ಹೆಣ್ಣು ಸೊಳ್ಳೆಯು ನಾವು ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುವ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ನಿಂದ ಆಗುವ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಗೊಂಡು ನಮ್ಮ ತಲೆ, ಮುಖಗಳ ಬಳಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ರಕ್ತ ಹೀರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅದು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಶಬ್ದ ಮಾಡಿ ಗಂಡನ್ನು ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕರೆಯುತ್ತದೆ.
                                         
                          

ಗುರುವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2026

ಸುಂದರೀಶತಕ -೧೦೬

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಕೇತಕಿ ತವ ಯದಿ ನ ಕೃತಂ ಪರಿಶೀಲನಮಾದರಾನ್ಮಹೇಶೇನ ।
ನ ಕಾಪಿ ಹಾನಿ: ಸೌರಭ್ಯಾಕೃಷ್ಟಮಧುಪಾಯಾ: ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

   ಸಖಿಯು ನಾಯಕಿಗೆ ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪವೆಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ," ಹೇ ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪವೇ! ಶಿವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಧರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಸೌರಭದಿಂದ ದುಂಬಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ನಿನಗೆ ಏನೂ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲ!" 
   ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಪುನಃ ಪೌರಾಣಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಶೃಂಗಾರ ಅನ್ಯೋಕ್ತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.‌ ಶಿವಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಡುವೆ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚೆಂದು ವಾಗ್ವಾದವಾದಾಗ ಒಂದು ಉದ್ದವಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಅದರ ಆದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಂಸದ ರೂಪದಿಂದಲೂ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಲು ವಿಷ್ಣುವು ವರಾಹದ ರೂಪದಿಂದಲೂ ಹೋದರು.‌ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪವು ಬೀಳುತ್ತಿರಲು, ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನು ಲಿಂಗದ ಆದಿಯನ್ನು ನೋಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಲು ಅದಕ್ಕೆ ಹೇಳಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ವಿಷ್ಣುವು ಲಿಂಗದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿ ತನ್ನ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಬ್ರಹ್ಮನಾದರೋ ತಾನು ಆದಿಯನ್ನು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲು, ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪವು ಹೌದೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿತು. ಆಗ ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದಿಂದ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಪೂಜೆಯೇ ಇರದಿರಲೆಂದು ಶಪಿಸಿ ಸತ್ಯ ಹೇಳಿದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತನ್ನ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದ ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತಾನು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. 
    ಈ ಕಥೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕವಿಯು ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪಕ್ಕೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಸಖಿಯು ಒಬ್ಬ ಸುಂದರ ಯುವತಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.‌ ಅವಳು ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪಕ್ಕೆ ಶಿವನು ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಧರಿಸದಿದ್ದರೆ ಏನೂ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನೇಕ ದುಂಬಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸೌರಭ ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪಕ್ಕೆ ಇದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಶಿವನಲ್ಲದಿದ್ದರೇನು, ಯಾವುದಾದರೂ ದುಂಬಿ ಅದರ ಬಳಿ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.‌ ಇದನ್ನು ನಾಯಕಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ ಅವಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಏನೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಾಯಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯ ಅವಳಿಗಿರುವುದರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರೇಮಿ ಅವಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕೇ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸಖಿಯು ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಆ ಪುರುಷನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಇವಳಿಗೆ ಆಘಾತವಾಗುತ್ತದೆ! ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಆಘಾತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ; ಶಿವನು ಕೇತಕಿ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ ಆ ಕೇತಕಿಗೆ ಇತರ ದುಂಬಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸೌರಭ ಇರುವಂತೆ ಇವಳಿಗೂ ಇತರ ಪುರುಷರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯ ಇದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಯೋಗ್ಯ ಪ್ರೇಮಿ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.

ಸೋಮವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 2026

ಗ್ರಂಥಾರಂಭ ಕಥೆಗಳು -ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ

ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆದಿಕಾವ್ಯವೆಂದೂ ಅದನ್ನು ರಚಿಸಿದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಆದಿಕವಿಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ರಚಿಸಿದರೆಂಬುದೇ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಕಥೆ.
    ಒಮ್ಮೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾರದ ಮುನಿಗಳು ಆಗಮಿಸಿದರು. ಆಗ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ನಾರದರನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರು," ಪೂಜ್ಯರೇ! ಗುಣವಂತನೂ ವೀರ್ಯವಂತನೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಕೃತಜ್ಞನೂ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯನೂ ದೃಢವ್ರತನೂ ಆದವನು ಈಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಿರುವನು? ಉತ್ತಮ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನೂ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನೂ ವಿದ್ವಾಂಸನೂ ಸಮರ್ಥನೂ ನೋಡಲು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವವನೂ ಧೈರ್ಯವಂತನೂ ಕೋಪವನ್ನು ಜಯಿಸಿರುವವನೂ ಕಾಂತಿವಂತನೂ ಅಸೂಯಾರಹಿತನೂ ಆದವನು ಯಾರಿರುವನು? ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಯಾರನ್ನು ಕಂಡರೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಭಯಭೀತರಾಗುವರು? ಇಂಥ ಮನುಷ್ಯ ಈಗ ಯಾರಾದರೂ ಇರುವನೇ? ಇದ್ದರೆ ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಬಹಳ ಕುತೂಹಲಗೊಂಡಿರುವೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಅಂಥವನು ಯಾರು? ಹೇಳಿ!" 
   ನಾರದರು ತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞಾನಿಗಳು! ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯದುದೇನಿರುತ್ತದೆ? ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು," ಮುನಿಗಳೇ! ನೀವು ಹೇಳಿದ ಈ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ದುರ್ಲಭವಾಗಿವೆ! ಆದರೂ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರುವ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿದ್ದಾನೆ! ಅವನೇ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ರಾಜನಾದ ರಾಮ! ಅವನು ನಿಶ್ಚಲ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವನೂ ಮಹಾವೀರನೂ ಕಾಂತಿವಂತನೂ ಧೈರ್ಯವಂತನೂ ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿಯೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆಗಿರುವನು!  ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಅವನು ವಿಶಾಲವಾದ ಹೆಗಲುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ!  ಶ್ಯಾಮಲವರ್ಣದ ಅವನು ವಿಶಾಲ ಕಂಗಳನ್ನೂ ಸಮಾನ ಅಂಗಗಳನ್ನೂ ಉಳ್ಳವನಾಗಿ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದಾನೆ! ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಸತ್ಯಸಂಧನೂ ಆಗಿದ್ದು ಪ್ರಜಾಹಿತರತನಾಗಿದ್ದಾನೆ! ಅವನು ಯಶಸ್ವಿಯೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನನೂ ಆಗಿದ್ದು ಗುರುಹಿರಿಯರಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ! ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಅವನು ಸಕಲ ಜೇವಿಗಳ ರಕ್ಷಕನೂ ಧರ್ಮರಕ್ಷಕನೂ ಆಗಿರುವನು! ವೇದವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಅವನು ಮಹಾಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ! ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳೂ ಬಂದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಸಜ್ಜನರು ಸದಾ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ! ಆರ್ಯನೂ ಸುಸಂಸ್ಕೃತನೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವವನೂ ಆಗಿರುವ ಅವನು ಸಕಲಗುಣೋಪೇತನಾಗಿದ್ದು ಮಾತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವವನು! ಅವನು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಂತಯೂ ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಗೆ ಸಮಾನನೂ ಆಗಿರುವನು! ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನೂ ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿಗೆ ಸಮಾನನೂ ಆಗಿರುವನು! ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿರುವ ಅವನು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿಯಂತಿರುವನು!" 
    ಹೀಗೆ ನಾರದರು ಶ್ರೀ ರಾಮನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಮನ ತಂದೆ ದಶರಥನು ಅವನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲುದ್ಯುಕ್ತನಾದುದು, ಕೈಕೇಯಿಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆಯರು ಕಾಡಿಗೆ ‌ಹೋದುದು, ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದುದು, ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು, ಹನುಮಂತನೇ ಮೊದಲಾದ ಕಪಿವೀರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋದುದು, ಘೋರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತಾಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದುದರವರೆಗಿನ ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಅನಂತರ ಅವರು ಪುನಃ ಹೇಳಿದರು," ಶ್ರೀ ರಾಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕವೆಲ್ಲಾ ಆನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ! ಜನರು ತುಷ್ಟರೂ ಪುಷ್ಟರೂ ಧಾರ್ಮಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದು ರೋಗರಹಿತರೂ ಆರೋಗ್ಯವಂತರೂ ಆಗಿರುವರು! ಎಲ್ಲಿಯೂ ದುರ್ಭಿಕ್ಷೆಯ ಭಯವಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿಭಯವಾಗಲಿ, ವಾತಭಯವಾಗಲಿ, ಜಲಭಯವಾಗಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ! ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ,  ಸ್ತ್ರೀಯರು ವಿಧವೆಯರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ರಕ್ಷಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ! ಯಾರಿಗೂ ಹಸಿವಿನ ಬಾಧೆಯಾಗಲಿ ಕಳ್ಳಕಾಕರ ಬಾಧೆಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಧನಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಜನರು ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ ಆನಂದದಿಂದ ಇರುವರು! ಶ್ರೀ ರಾಮನು ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಹುಸುವರ್ಣಕ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾನ ಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ! 
    " ಮುನಿಗಳೇ! ಈ ರಾಮಾಯಣವು ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೂ ಪಾಪಹರವೂ ವೇದಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೂ ಆಗಿದೆ! ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಹೊಂದಿ ಪುತ್ರಪೌತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ! ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಗ್ಮಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಭೂಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ವೈಶ್ಯನು ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಾಪಾರಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರನು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ!" 
    ಹೀಗೆ ನಾರದರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದ ಶತಕೋಟಿಪ್ರವಿಸ್ತಾರವಾದ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲು,  ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ನಾರದರು ಅವರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು. 
    ಅನಂತರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮಾಧ್ಯಾಹ್ನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಬಯಸಿ, ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ ಭರದ್ವಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸನಿಹದ ತಮಸಾನದಿಗೆ ಹೊರಟರು.‌ ತಮಸಾನದಿಯ ತಿಳಿನೀರನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಶಿಷ್ಯ ಭರದ್ವಾಜನಿಗೆ," ಭರದ್ವಾಜ! ಈ ತಮಸಾ ನದಿಯ ನೀರು  ಕೆಸರಿಲ್ಲದೇ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ಎಷ್ಟು ತಿಳಿಯಾಗಿದೆ ನೋಡು! ಈಗ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿ ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವೆ! ಸ್ನಾನದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಡು!" ಎಂದರು.‌
    ಅದರಂತೆ ಭರದ್ವಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಸ್ನಾನದ ವಸ್ತ್ರ ಕೊಡಲು, ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವನದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಒಂದು ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ, ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಜೋಡಿಯೊಂದು ಆನಂದದಿಂದ ನಲಿದಾಡುತ್ತಾ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದ ವಿರಹವನ್ನೂ ಸಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಒಬ್ಬ ಬೇಡನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಆ ಕ್ರೌಂಚ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಬಾಣ ಹೊಡೆದನು! ಅದು ಗಾಯಗೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ರಕ್ತಸಿಕ್ತವಾಗಿ ವಿಲವಿಲನೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರಲು, ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾದುದಕ್ಕೆ ಕರುಣಾಪೂರಿತವಾಗಿ ಕೂಗಿತು! ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮರಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆಯುಕ್ಕಿ, ಆ ನಿಷಾದನ ಕಾರ್ಯ ಅಧರ್ಮವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು -
   ಮಾ ನಿಷಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತ್ವಮಗಮ: ಶಾಶ್ವತೀ: ಸಮಾ: ।
   ಯತ್ಕ್ರೌಂಚಮಿಥುನಾದೇಕಮವಧೀ: ಕಾಮಮೋಹಿತಮ್ ।।
      " ಎಲೈ ನಿಷಾದನೇ! ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ  ಕಾಮಮೋಹಿತವಾಗಿದ್ದ ಒಂದನ್ನು ಕೊಂದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಬಹಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದದಿರು!" 
ಹೀಗೆ ಶಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದರು," ಪಕ್ಷಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೋಕಗೊಂಡು ನಾನೇನು ಹೇಳಿದೆ?!" 
    ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಭರದ್ವಾಜನಿಗೆ," ಶೋಕಾರ್ತನಾದ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಈ ವಾಕ್ಯವು ಪಾದಬದ್ಧವಾಗಿ, ಸಮಾನ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತಂತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಹಾಡಬಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕವಾಗಲಿ!" ಎಂದರು. ಆಗ ಶಿಷ್ಯ ಭರದ್ವಾಜನು ಅದನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲು, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು. 
    ಹೀಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಶೋಕದಿಂದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಹೊರಬಂದಿತು! 
ಅನಂತರ ಅವರು ತಮಸಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಶಿಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೋದರೂ ಆ ಶ್ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 
    ಆಗ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಬಂದನು! ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಸ್ಮಿತರಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಮಾತೇ ಹೊರಡದೇ ಎದ್ದು ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು ನಿಂತರು! ಅನಂತರ ಅವರು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯಪಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆಸನ ನೀಡಿ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕುಳಿತು ಅವರಿಗೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಲು, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಕುಳಿತರೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಆ ಪಕ್ಷಿಯ ಘಟನೆಯ ಕಡೆಗೇ ತಿರುಗಿ ಆ ಶ್ಲೋಕವನ್ನೇ ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಪುನಃ ಶೋಕಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು," ಎಲೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನೇ! ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಶ್ಲೋಕವೇ ಹೌದು! ಆದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ! ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಈ ವಾಣಿಯು ನಿನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಟಿತು! ಎಲೈ ಮುನಿಸತ್ತಮ! ಇದೇ ಶ್ಲೋಕರೂಪದಿಂದಲೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಧೀಮಂತನೂ ಆದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಚಿಸು! ನಾರದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಕೇಳಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ರಚಿಸು! ಶ್ರೀರಾಮನ, ಅವನ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ, ಸೀತೆಯ, ರಾವಣ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರ, ತಿಳಿದಿರುವ ಹಾಗೂ ತಿಳಿಯದಿರದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ರಚಿಸು! ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ವಿಚಾರಗಳೂ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ! ನಿನ್ನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಸತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ! ಪುಣ್ಯಮಯವಾದ ರಾಮಕಥೆಯನ್ನು ಮನೋಹರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸು! ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳೂ ನದಿಗಳೂ ಇರುವವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೀನು ರಚಿಸುವ ರಾಮಾಯಣ ಕಥೆಯು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ! ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೀನು ರಚಿಸುವ ರಾಮಾಯಣ ಕಥೆಯು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವುದೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೀನು ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸಲು ಅರ್ಹನಾಗಿರುವೆ!" 
      ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆಗ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳೂ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರೂ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು!
    ಅನಂತರ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ‌ ಶಿಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಮಾ ನಿಷಾದ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ವಿಸ್ಮಯ, ಸಂತೋಷಗಳಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ," ನಮ್ಮ ಗುರುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿಂದಲೂ ಸಮವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ ಯಾವ ಶೋಕವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರೋ ಅದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಶ್ಲೋಕವಾಯಿತು!" ಎಂದರು. 
   ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತಿನಂತೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಮನಸ್ಸಾಗಿ, ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಮನೋಹರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಐನೂರು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲೂ ಏಳು ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲೂ ( ಬಾಲಕಾಂಡ, ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ, ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ, ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ, ಸುಂದರಕಾಂಡ, ಯುದ್ಧಕಾಂಡ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕಾಂಡ) ವಿಭಾಗಿಸಿ ರಚಿಸಿದರು.               ಅನಂತರ, ಈ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದೆಂದು ಚಿಂತಿಸಿದರು. 
     ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಲೋಕಾಪವಾದದ ಭಯದಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದಲೇ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಳಾದ ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ, ಅವಳಿಗೆ ಲವ, ಕುಶರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರು. ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೇ ತಮ್ಮ ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಾಡಲು ಕಲಿಸಿದರು. 
    ಅನಂತರ, ಲವ, ಕುಶರು ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ವೀಣೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಶೃಂಗಾರ, ವೀರ, ಕರುಣ, ಮೊದಲಾದ ರಸಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂಥ ಮನೋಹರವಾದ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು. ಆ ಋಷಿ, ಮುನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲಶ, ನಾರುಮಡಿ, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಕಮಂಡಲು, ಮೌಂಜಿ, ದರ್ಭಾಸನ, ಕೌಪೀನ, ಜಪಮಾಲೆ, ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರ, ಜಟಾಬಂಧನರಜ್ಜು, ಕಾಷ್ಠಬಂಧನರಜ್ಜು, ಯಜ್ಞಭಾಂಡ, ಸೌದೆ, ಔದುಂಬರೀ, ಮೊದಲಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಲವರು ಅವರಿಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವೇ ಮೊದಲಾದ ಆಶೀರ್ವಾದ, ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಲವ,ಕುಶರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಸಭೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ, ಈ ರಾಮಾಯಣವೇ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ಒಂದು ದಿನ, ಲವ, ಕುಶರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಾಜಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೀರಾಮನೇ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರನ್ನು ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆಸಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಉಪಚರಿಸಿದನು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಲವ, ಕುಶರಿಗೆ ಅವನು ಧನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು, ವನವಾಸಿಗಳಾದ ತಮಗೆ ಧನವು ಬೇಡವೆಂದರು. ರಾಮನು ಅವರನ್ನು ಆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಲು, ಅವರು ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಭೃಗುವಂಶದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಅದನ್ನು ರಚಿಸಿರುವರೆಂದೂ ಅವರು ಆ ಯಾಗಶಾಲೆಗೆ ಬಂದಿರುವರೆಂದೂ ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ರಾಮನು, ಭರತಾದಿ ಸಹೋದರರಿಗೆ," ಸೋದರರೇ! ಇವರು ಈಗ ಹಾಡಲಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆಲಿಸಿ!" ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಲವ, ಕುಶರಿಗೆ ಹಾಡಲು ಹೇಳಿದನು. ಅದರಂತೆ ಅವರು ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಮುಂದೆಯೇ ಹಾಡಿದರು. ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ ಹೋದನು. ಅಂತೆಯೇ ಅವನ ಸಹೋದರರೂ ಸಭಿಕರೂ ಆನಂದಪರವಶರಾದರು. ಅನಂತರ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮದ ಮಧ್ಯೆ ಬಿಡುವಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ರಾಮಾಯಣ ಗಾನವನ್ಞು ಕೇಳಿದನು. ಲವ, ಕುಶರ ಗಾಯನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ರಾಮನಿಗೆ ಅವರು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೇ ಎಂಬುದು ಆರಿವಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಬಿಡಾರಕ್ಕೆ ದೂತರನ್ನು ಕಳಿಸಿ, ಸೀತೆಯು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಒಪ್ಪುವಳೇ ಎಂದು ಕೇಳಲು ಹೇಳಿದನು. ಅವರು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಹೌದೆಂದು ಹೇಳಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಯಾಗಶಾಲೆಗೆ ಬಂದು, ಸೀತೆಯು ಪವಿತ್ರಳೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ರಾಮನು ಲೋಕಾಪವಾದಕ್ಕಾಗಿ ತನಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ, ಸೀತೆಯು ಒಮ್ಮೆ ಹಾಗೆ ಶಪಥ ಮಾಡಲಿ ಎಂದನು. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳೇ ನೆರೆದರು! ಸೀತೆಯು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರಾರೂ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ತಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತಾಗಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು, ಭೂಮಿಯು ತೆರೆದುಕೊಂಡು, ಭೂದೇವಿಯು ಒಂದು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಸೀತೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಳು! ಆಗ ಶ್ರೀರಾಮನು ದುಃಖ ಕೋಪಗಳಿಂದ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಬೇಡುತ್ತಾ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ನಾಶ ಮಾಡುವೆನೆಂದು ಗರ್ಜಿಸಲು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವೆಂದೂ ಅವತಾರ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವನೆಂದೂ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು. 
    ಅನಂತರ, ಶ್ರೀರಾಮನು ಲವ, ಕುಶರಿಂದ ರಾಮಾಯಣದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಗಾಯನವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. 
    ಹೀಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಲವ,ಕುಶರಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿಸಿದರು.
    ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ ಮಾ ನಿಷಾದ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾ ಎಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ. ನಿಷಾದ ಎಂದರೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿರುವವನು ಎಂದೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾ ನಿಷಾದ ಎರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಮಾನಿಷಾದ ಎಂದು ಒಂದೇ ಪದ ಮಾಡಿದರೆ ಆಗ ಅರ್ಥ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ -
   ' ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಆಶ್ರಯನಾದ ಹೇ ವಿಷ್ಣುವೇ!  ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ( ರಾವಣ, ಮಂಡೋದರಿಯರಲ್ಲಿ), ಕಾಮಮೋಹಿತವಾಗಿದ್ದ ಒಂದನ್ನು ( ಕಾಮಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದ ರಾವಣನನ್ನು) ಕೊಂದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಬಹಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದು!' 
     ಹೀಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಪರವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯೇ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 


    
    

ಭಾನುವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2026

ಕಾಳಿದಾಸನ ಶೃಂಗಾರತಿಲಕ -೩

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಇಂದೀವರೇಣ ನಯನಂ ಮುಖಮಂಬುಜೇನ 
     ಕುಂದೇನ ದಂತಮಧರಂ ನವಪಲ್ಲವೇನ ।
ಅಂಗಾನಿ ಚಂಪಕದಲೈ: ಸ ವಿಧಾಯ ವೇಧಾ: 
     ಕಾಂತೇ ಕಥಂ ಘಟಿತವಾನುಪಲೇನ ಚೇತ: ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

  ನಾಯಕನು ನಾಯಕಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ," ಹೇ ಕಾಂತೆ! ಆ ವಿಧಾತನು ನಿನ್ನ ನಯನಗಳನ್ನು ನೈದಿಲೆಗಳಿಂದಲೂ ಮುಖವನ್ನು ಕಮಲ ಪುಷ್ಪದಿಂದಲೂ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮಲ್ಲಿಗೆಯಿಂದಲೂ ಅಧರವನ್ನು ಹೊಸ ಎಳೆಚಿಗುರಿನಿಂದಲೂ ಇತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಪಿಗೆ ದಳಗಳಿಂದಲೂ ಮಾಡಿ ಹೃದಯವನ್ನು (ಮನಸ್ಸನ್ನು ) ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದನೋ?!" 
     ಇಲ್ಲಿ ನಾಯಕನು ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಮ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಯಾವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಳೋ ಏನೋ, ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಆಗ ನಾಯಕನು ಅವಳು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಕಟುವಾದಳೆಂದು ಹೇಳಲು ಹೀಗೆ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೆಣ್ಣು ಎಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಹಳ ಕೋಮಲ. ಅವಳ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಪುಷ್ಪಗಳಂತೆ ಮೃದು. ಅಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ನಾಯಕನು ಅವಳ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದಲೇ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೈದಿಲೆಗಳಿಂದಲೂ ಮುಖವನ್ನು ಕಮಲ ಪುಷ್ಪದಿಂದಲೂ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮಲ್ಲಿಗೆಯಿಂದಲೂ ಅಧರವನ್ನು ಎಳೆ ಚಿಗುರಿನಿಂದಲೂ ಇನ್ನಿತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಪಿಗೆ ದಳಗಳಿಂದಲೂ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಿ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತೆಯೇ ಅವಳ ಹೃದಯವೂ ಕೋಮಲವಾಗಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳನ್ನೂ ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದನೋ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವಳ ಮೈ ಹೂವಿನಂತೆ ಕೋಮಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳ ಹೃದಯವು ( ಮನಸ್ಸು) ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ! 
    ಅಂತೂ ಹುಡುಗರು ಪ್ರೇಮಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವುದೂ ಹುಡುಗಿಯರು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ! ಆಗ ಹುಡುಗರು ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಾಯಕನು ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. 
    ಹುಡುಗನ ಕವಿತೆ ಕೇಳಿ ಆ ಹುಡುಗಿಯು ಕರಗಿರಬಹುದು! 

ಶುಕ್ರವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 2026

ಸುಂದರೀಶತಕ -೧೦೫

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಈಶಸ್ಯಾಪ್ಯುಪಕುರುತೇ ಕ್ವಚಿತ್ಕಲಾವಾನ್ನಿಸರ್ಗಕುಟಿಲೋऽಪಿ ।
ಭ್ರೂರ್ಭವತಿ ಚಂದ್ರಲೇಖಾ ಸುಂದರಿ ಶಂಭೋಸ್ತೃತೀಯದೃಶ: ।।   

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ನಾಯಕನು ನಾಯಕಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ," ಹೇ ಸುಂದರಿ! ಸ್ವಭಾವತಃ ಕುಟಿಲನಾದರೂ ಕಲಾವಂತನಾದವನು ಈಶ್ವರನಿಗೂ, ಅಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭುವಿಗೂ, ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ! ಚಂದ್ರನ ರೇಖೆ ಶಿವನ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹುಬ್ಬಾಗುತ್ತದೆ!" 
    ಇಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಗೆ ಕೋಪ ಬಂದು ತನ್ನ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಗಂಟಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ! ಆಗ ನಾಯಕನು ಅವಳ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ವಿಷಯವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೀಟಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ! ಸ್ವಭಾವತಃ ಕುಟಿಲನಾದರೂ ಕಲಾವಂತನಾದವನು ಈಶ್ವರನಿಗೂ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕುಟಿಲನೆಂದರೆ ವಕ್ರವೆಂದೂ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಕ್ರ ಸ್ವಭಾವದವನೆಂದೂ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅರ್ಥ ಚಂದ್ರನ ಪರವಾದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥ, ನಾಯಕಿಯ ಕೋಪದ ವಕ್ರ ಸ್ವಭಾವದ ಹಾಗೂ ನೋಡಲೂ ವಕ್ರವಿರುವ ಹುಬ್ಬಿನ ಪರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಂತನೆಂದರೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಒಂದು, ಕಲಾವಿದ ಎಂದು. ಇನ್ನೊಂದು, ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಚಂದ್ರ ಎಂದು. ಚಂದ್ರನು ವಕ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಕುಟಿಲನು! ಆದರೂ ಕಲಾವಂತನು! ಇಂಥವನು, ಅಂದರೆ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನು ಈಶ್ವರನ ತಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವನ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹುಬ್ಬಿನಂತೆ ಶೋಭೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ! ಇದನ್ನು ನಾಯಕನು ನಾಯಕಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವಳು ಕೋಪಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಗಂಟಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅಂಥ ಹುಬ್ಬುಗಳಿಂದಲೂ ಉಪಯೋಗವಿದೆ ಎಂದು ಕೀಟಲೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! 
   ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಕುಟಿಲ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಂತ ಪದಗಳಿಗೆ ಎರಡೆರಡು ಅರ್ಥಗಳು ಬರುವುದರಿಂದ ಶ್ಲೇಷಾಲಂಕಾರವೂ ಇದೆ.
   

ಮಂಗಳವಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 2026

ಸುಂದರೀಶತಕ -೧೦೪

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಆಶ್ಲಿಶ್ಯ ಜಿಘ್ರ ಪಿಬ ಮಧು ಮಧುಕರ ತೋಷೋದಯಾಯ ಮಾಲತ್ಯಾ: ।
ನಿರ್ದಯ ಸುಗಂಧಿವಲ್ಲೀರೇತಾಶ್ಚರಣೈ: ಕಿಮಾಕ್ಷಿಪಸಿ ।।

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

     " ಎಲೈ ದುಂಬಿಯೇ! ಈ ಮಾಲತೀ ಲತೆಗೆ ಸಂತೋಷವುಂಟುಮಾಡಲು ಅವಳನ್ನು ಆಲಂಗಿಸು! ಆಘ್ರಾಣಿಸು! ಮಧುವನ್ನು ಹೀರು! ಆದರೆ ಎಲೈ ನಿರ್ದಯನೇ! ಈ ಸುಗಂಧಲತೆಗಳನ್ನೇಕೆ ನಿನ್ನ ಕಾಲುಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವೆ?" 
   ಕವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ಅನ್ಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಶೃಂಗಾರ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕವಿಯೇ ದುಂಬಿಗೆ ಮಾಲತೀ ಲತೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಅವಳನ್ನು ಆಲಂಗಿಸಿ, ಆಘ್ರಾಣಿಸಿ, ಅವಳ ಮಧುವನ್ನು ಹೀರು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಇತರ ಸುಗಂಧಲತೆಗಳನ್ನು ತುಳಿದು ಹಾಳುಮಾಡಬೇಡ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನೇ ನಾಯಕನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ, ನಾಯಕನು ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಮನಸಾರೆ ಪ್ರೇಮಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಇತರ ಅನೇಕ ಹೆಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಪಟಪ್ರೇಮದ ನಾಟಕವಾಡಿ ಅನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿ ಮೋಸ ಮಾಡಬಾರದೆಂದೂ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣನ್ನು  ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಮಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಹೆಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿರುಗಾಡಿ ಯಾರನ್ನೂ ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸದೆ ಮೋಸಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಕವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.