ಸುಂದರೀಶತಕ -೪೦

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಕುಂಚನ್ಮೃದುಕರಶಾಖಾಕೃಷ್ಟಾಂಚಲಕೋಣತಿರ್ಯಗುಲ್ಲಸಿತ: /

ಲಕ್ಷೀಕರೋತಿ ಧನ್ಯಂ ಸುಂದರಿ ದೀರ್ಘ: ಕಟಾಕ್ಷಸ್ತೇ //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

       ' ಎಲೈ ಸುಂದರಿ! ಬಾಗಿದ ನಿನ್ನ ಮೃದುವಾದ ಕರಶಾಖೆಗಳಿಂದ ( ಬೆರಳುಗಳಿಂದ) ನಿನ್ನ ಸೆರಗಿನ ಅಂಚನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಕಣ್ಣಿನ ಕೋನದಿಂದ ಓರೆಯಾದ ದೀರ್ಘ ಕಟಾಕ್ಷದ ಹೊಳೆಯುವ ನೋಟ ಬೀರುತ್ತಾ ಧನ್ಯನಾದ ಪುರುಷನೊಬ್ಬನನ್ನು ನಿನ್ನ ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿರುವೆ!' 

     ಹೆಣ್ಣು ಓರೆ ನೋಟ ಬೀರಿ ನೋಡುವ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಹೊಗಳದರೂ ಕವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲ! ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಅಂಥ ನೋಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ ಪುರುಷ ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಇಲ್ಲಿ ಸುಂದರಿಯ ಮೃದುವಾದ ಕೈಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಕೋಮಲವಾದ ಎಳೆ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದು ರಮ್ಯವಾಗಿದೆ! ಹೆಣ್ಣಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ಕೋಮಲ! ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವಳ ಮಾತು, ನಗೆ, ನೋಟ, ಎಲ್ಲವೂ ಕೋಮಲ ಹಾಗೂ ರಮ್ಯ! ಇಂಥ ಸುಂದರ ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಣ್ಣೋಟ ಬಿದ್ದರೂ ಪುರುಷ ಧನ್ಯನಲ್ಲವೇ? 

ಸುಂದರೀಶತಕ -೩೯

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಸುಂದರಿ ವಿವೃತ್ಯ ದೃಷ್ಟ: ಕಷ್ಟಮಪಾಂಗೇನ ಭುಜಗೇನ /

ಅಧರಾಮೃತೇನ ಜೀವತಿ ಸೋsಯಮುಪಾಯಾಂತರಾಸಾಧ್ಯ: //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

     ' ಎಲೈ ಸುಂದರಿ! ನೀನು ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ನಿನ್ನ ಸರ್ಪವೆಂಬ ಕಡೆಗಣ್ಣ ಕುಡಿನೋಟ ಬೀರಿ ಇವನಿಗೆ ( ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮಿಗೆ) ಕಷ್ಟ ತಂದಿರುವೆ! ಈಗ ಇವನು ನಿನ್ನ ಅಧರಾಮೃತದಿಂದಷ್ಟೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ! ಬೇರಾವ ಉಪಾಯದಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ!'

       ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಡೆಗಣ್ಣ ಕುಡಿನೋಟವನ್ನು ಸರ್ಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ! ಅದು ಸರ್ಪವೇ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರವಿದೆ. ಆ ನೋಟ ಅವಳ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಸರ್ಪ ಕಚ್ಚಿದಂತಾಗಿ ಮೈಯೆಲ್ಲಾ ಪ್ರೇಮದ ವಿಷವೇರಿದೆ! ಈಗ ಅವನನ್ನು ಬದುಕಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಒಂದೇ ಉಪಾಯವೆಂದರೆ ಅವಳ ಅಧರಾಮೃತಪಾನ! ಬೇರಾವ ಉಪಾಯದಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕವಿ! ಹೌದಲ್ಲವೇ?

ಸುಂದರೀಶತಕ -೩೮

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ತವ ಸುಂದರಿ ಮಧುರಸ್ಮಿತಮೇದುರಮಚ್ಚಕ್ಷುರಭಿಮುಖಂ ಚಕ್ಷು: /

ಶರದಿಂದುಕಿರಣತುಂದಿಲಕುಮುದೋನ್ಮುಖಮಧುಪಮನುಹರತೇ //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ಎಲೈ ಸುಂದರಿ! ಮಧುರವಾದ ನಗುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣು ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿನ ಮುಂದಿರಲು, ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದಿರನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅರಳಿದ ಕುಮುದ ಪುಷ್ಪದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಭ್ರಮರದಂತಿದೆ! ' 

       ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತರೆ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಮರೆಯುವರು! ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ.‌ ನಗುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸುಂದರಿಯ ಕಣ್ಣು ಪ್ರಿಯತಮನ ಕಣ್ಣಿನ ಮುಂದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಿಯತಮನ ಮುಖ, ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದ್ರಮನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅರಳಿದ ಕುಮುದ ಪುಷ್ಪದಂತೆ ಅರಳಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಕಣ್ಣು, ಭ್ರಮರದಂತೆ ಆಉರ್ಷಿತವಾಗಿದೆ! ಹೀಗೆ ಕವಿಯು ಪ್ರಿಯತಮನ ಮುಖವನ್ನು ಅರಳಿದ ಕುಮುದ ಪುಷ್ಪಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ಭ್ರಮರಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಸಿ ಅವನ ಬಾಯಲ್ಲೇ ಹೇಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾಲಂಕಾರವಿದೆ. ಕಮಲ ಪುಷ್ಪಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಅರಳಿದರೆ ಕುಮುದ ಪುಷ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ನೈದಿಲೆಗಳು ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಅರಳುತ್ತವೆ.

ಸುಂದರೀಶತಕ -೩೭

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಪಶ್ಯತ್ಯಸಮ್ಮುಖಂ ಮಾಂ ಮಯಿ ಪಶ್ಯತಿ ಸಾಥ ಸಮ್ಮುಖೀಭವತಿ /

ಸ್ಮರಮೇಕತೋsವರೋಹೈ: ಶ್ರಮಯತಿ ಕೋಟಿದ್ವಯೇ ಮೌರ್ವೀ //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

     ' ನಾನು ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡುವಾಗ ಅವಳು ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ! ನಾನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡುವಾಗ ಅವಳು ನನ್ನ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಅವಳತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ತನ್ನ ಕಂಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡಿದಾಗ ಮೇಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವಳು ಕಾಮದೇವನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಶಿಂಜಿನಿಗೆ ಶ್ರಮವುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ!' 

     ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ತನ್ನ ನಲ್ಲನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆ. ಆದರೆ ನಾಚಿಕೆ ಅಡ್ಡ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಅವಳತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ಅವಳು ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ! ಆದರೆ ಅವನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡಿದಾಗ ಅವಳು ಅವನತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ತಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯಬಾರದೆಂದು ಕದ್ದು ಕದ್ದು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ! ಹುಡುಗಿಯರ ಈ ನಾಚಿಕೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆನಂದ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿರುವ ನಾಚಿಕೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಒಂದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿ ತರುತ್ತದೆ ಕೂಡ! ಅದನ್ನು ಕವಿಯು ಗಮನಿಸಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಮನ್ಮಥನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಶಿಂಜಿನಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಎಳೆಯುವಂತಿದೆ ಹಾಗೂ ಆ ಬಿಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಂಜಿನಿಗೆ ಶ್ರಮವುಂಟುಮಾಡುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಕವಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಅವಳ ಡೊಂಕಾದ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಹಾಗೂ ಅವಳ ನೋಟಗಳನ್ನು ಶಿಂಜಿನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಅವಳು ಕಂಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಮಾಡುವುದು ಆ ಶಿಂಜಿನಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಎಳೆಯುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಶ್ರಮವುಂಟುಮಾಡುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಸುಂದರೀಶತಕ -೩೬

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ತರುಣಿ ತರಲನಯನಾಂತಂ ವಲಿತಗ್ರೀವಂ ವಧೂತಚೇಲಾಂತಮ್ /

ಭವನದ್ವಾರಿ ವಿಶಂತ್ಯಾಸ್ತವ ದೃಷ್ಟಂ ದ್ರಷ್ಟುಮುತ್ಕಂಠೇ //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ಎಲೈ ತರುಣಿ! ನೀನು ಭವನದ ದ್ವಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ, ನಿನ್ನ ಸೆರಗಿನ ಅಂಚು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರುತ್ತಿರಲು, ನಿನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರುಗಿಸಿ, ಚಂಚಲವಾದ ನಿನ್ನ ಕಂಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ ಆ ನೋಟವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಲು ನಾನು ಉತ್ಕಂಠಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ!' 

      ಪ್ರೇಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯು ತನ್ನ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅದರ ದ್ವಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಅವಳು ಮನೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರುಗಿಸಿ ಚಂಚಲವಾದ ಕಂಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾಳೆ! ಆಗ ಅವಳ ಸೆರಗು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿತ್ತು! ಅವಳು ಇನ್ನೇನು ಒಳಗೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನೋಡುವ ಕಾತುರತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತು ನೋಡಿದ್ದಾಳೆ! ಆ ದೃಶ್ಯ ಅವನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರದಂತೆ ನೆಟ್ಟಿದೆ! ಅದನ್ನು ಅವನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ! ಪ್ರಾಯದ ಹುಡುಗಿಯರು ಆಡುವ ಮಾತು, ನೋಡುವ ನೋಟ, ಅವರ ನಗು, ಕಂಗಳ ಚಂಚಲತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಚರ್ಯೆಗಳು! ಮಧುರಾತಿಮಧುರವಾದವುಗಳು! ಅಂಥ ಸುಂದರ ನೋಟವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಲು ಪ್ರೇಮಿಯು ಉತ್ಕಂಠಿತನಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಅವನು ಅವಳಿಗೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಇಂಥ ಸುಂದರ ಚರ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕವಿಯು ಗಮನಿಸಿ ಪದ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸೊಗಸಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಸುಂದರೀಶತಕ -೩೫

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಸಸ್ಮಿತಮುಖಮವಧೀರಿತಚೇಲಾಂಚಲಮೀಷದಾನತಗ್ರೀವಮ್ /

ತಿರ್ಯಗ್ವಿಲೋಕಯಂತ್ಯಾ ಕೋsಪಿ ಕೃತೀ ಲಕ್ಷಿತ: ಕ್ರಿಯತೇ //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

     ' ಆ ಸುಂದರಿಯು ತನ್ನ ಸೆರಗು ಜಾರಿರಲು, ಅದರ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವಿಲ್ಲದೆ, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗಿಸಿ, ನಗುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮುಖವುಳ್ಳವಳಾಗಿ, ಕಡೆಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ, ಯಾರೋ ಭಾಗ್ಯವಂತನನ್ನು ತನ್ನ ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ!' 

    ಹೆಣ್ಣಿನ ನಗುಮುಖದ ನಾಚಿಕೆಯ ಈ ನೋಟ ಯಾವ ಗಂಡಿನ ಮೇಲಾದರೂ ಬಿದ್ದರೆ, ಆ ಗಂಡು ಭಾಗ್ಯವಂತನಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೇನು? ಹೀಗೆ ಗಂಡನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದೇ, ಓರೆ ನೋಟದಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಾ ನೋಡುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಈ ಸುಂದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಯಾರೂ ಅನುಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ! ಅದು ಹೆಣ್ಣಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಕಲೆ. ಅಂಥ ಸುಂದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ನೋಟವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾ ಕವಿಯು, ಯಾರೋ ಭಾಗ್ಯವಂತ ಪುರುಷ ಅವಳ ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. 

ಸುಂದರೀಶತಕ -೩೪

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ 

ಅಧರದಲೋಪರಿ ನಿಹಿತಂ ಮುಕ್ತಾಚೂರ್ಣೇ ದರಸ್ಮಿತಂ ತಸ್ಯಾ: /

ಆಸ್ವಾದ್ಯೋಚ್ಛೂನಮಿದಂ ಮನೋ ಮಮ ಸ್ನೇಹಮಭಿಲಷತಿ //

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

    ' ಈ ಸುಂದರಿಯ ನಗು, ಇವಳ ಅಧರದಳದ ಮೇಲಿರುವ ಮುತ್ತಿನ ಚೂರ್ಣದಂತಿದೆ! ಅದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತವಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಈಗ ಅವಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಆಶಿಸುತ್ತಿದೆ!' 

     ಹೆಣ್ಣಿನ ಸುಂದರ ನಗುವನ್ನು ಕವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಧರವೆಂಬ ದಳದ ಮೇಲಿರುವ ಮುತ್ತಿನ ಚೂರ್ಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ! ಇಂಥ ಅದ್ಭುತ ನಗುವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿದ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಅರಳಿದ ಹೂವಿನಂತೆ ತುಂಬಿ ಬಂದಿದೆ! ಅವಳ ನಗುವೇ ಅಷ್ಟು ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿರುವಾಗ ಇನ್ನು ಅವಳ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇಮ ಹೇಗಿರಬೇಡ? ಅಂತೆಯೇ ಪ್ರೇಮಿಯು ಅವಳ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಈಗ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಎಂಥ ಜಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರೇಮದ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಬಲ್ಲದು ಹೆಣ್ಣಿನ ನಗು!